Werkvorm statistiek

Statistische denkfouten herkennen voordat cijfers beleid sturen.

Deze werkvorm hoort bij de lijn rond statistiek, scheve verhoudingen, base rate neglect en mediaclaims.

Casus

“75 procent van de experts heeft dit fout.”

Een rapport stelt dat 75 procent van een groep professionals een risico verkeerd inschat. De conclusie in een beleidsmemo luidt: “Professionals zijn onvoldoende toegerust; extra landelijke verplichtingen zijn noodzakelijk.”

Stap 1

Vraag wat het percentage verbergt

  1. Hoe groot was de groep?
  2. Hoe is de groep geselecteerd?
  3. Wat was precies de vraag?
  4. Wat is het basisrisico?
  5. Welke conclusie volgt wel, en welke niet?
Stap 2

Maak de beleidsclaim kleiner

Deelnemers herschrijven de claim in drie niveaus:

  • Te stellig: “professionals zijn onvoldoende toegerust.”
  • Voorzichtiger: “in deze test maakte een deel van de groep een inschattingsfout.”
  • Beleidsmatig bruikbaar: “dit kan aanleiding zijn om te onderzoeken of extra ondersteuning nodig is.”
Stap 3

AI als reken- en kritiekhulp

Prompt: Controleer deze cijferclaim op mogelijke statistische denkfouten. Let op steekproefgrootte, selectie, base rate, correlatie versus causaliteit en de sprong van data naar beleidsconclusie. Formuleer daarna drie voorzichtigere conclusies.

De beste uitwerking maakt de conclusie minder spectaculair maar bruikbaarder. Cijfers zijn geen beleid. Ze worden pas beleidsmatig sterk als duidelijk is wat ze wel en niet aantonen.